John J. Pilch (Thế Giới Văn Hóa Thời Đức Giêsu - Pt Tv. Nhật lược dịch)

CHÚA NHẬT XXXII THƯỜNG NIÊN

Mátthêu 25:1-13

ĐÁM CƯỚI NGƯỜI ĐỊA TRUNG HẢI

Thiên Chúa cư xử với chúng ta như thế nào? “Vương quốc của Thiên Chúa” thì giống như một đám cưới của người Địa Trung Hải ở thế kỷ thứ nhất. Trong giai đoạn lịch sử này của Ít-ra-en, các gia đình có thói quen được gọi là hôn nhân patrilocal. Cô dâu di chuyển đến nhà của chú rể mà nó tọa lạc ở bên trong hay rất gần với nhà của cha chú rể.

Ai đã từng đến xem nhà của T. Phêrô ở Caphácnaum hoặc nhìn thấy sự tái thiết họa đồ căn nhà này thì đều nhớ rằng đó là một cụm các căn nhà họp thành một khu liên hợp mà trong đó ông Giôna và vợ và các con, độc thân cũng như đã kết hôn, sống ở trong đó. Kể cả ông Phêrô, vợ của ông và các con (và bà mẹ vợ), và người em là Anrê.

Trong nền văn hóa này, bạn đời lý tưởng là bà con đời thứ nhất, nói cụ thể, con gái (hay con trai) của người anh/em cùng một cha. Nếu ông Phêrô kết hôn với người bà con đời thứ nhất, thì mẹ vợ của ông cũng là bà dì của ông. Các gia đình Trung Đông xưa và nay là những đơn vị rất khắng khít, và thói quen cử hành đám cưới giải thích lý do tại sao.

Người Tây Phương thời nay tự hỏi những con cái của các hôn nhân đó có mạnh khỏe không. Văn hóa của chúng ta cấm những hôn nhân như thế vì cho rằng có nguy cơ bị dị tật bẩm sinh và kém cỏi về trí tuệ. Tuy nhiên, cuộc nghiên cứu khoa học thời nay cho thấy tỉ lệ mắc bệnh chậm phát triển trí tuệ hay các dị tật bẩm sinh mà theo truyền thống nó có liên quan đến việc kết hôn với bà con gần thì trong nền văn hóa đó không cao hơn trong văn hóa của chúng ta.

Hôn nhân được xếp đặt bởi những người cha dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của các bà mẹ; nó được tán thành với một giao kèo được thương lượng giữa các bà mẹ nhưng sau cùng được ký tên bởi gia trưởng. Mục đích của hôn nhân này là để kết giao hai gia đình. Khi các phần tử gia đình đủ lớn, nghi thức đám cưới được cử hành. Cao điểm của nghi thức này xảy ra khi chú rể, được tháp tùng bởi bà con của mình, đến nhà gia đình cô dâu để đưa cô về nhà mình. Chính ở đây mà phần còn lại của nghi thức đám cưới và việc cử hành xảy ra.

MƯỜI THIẾU NỮ

Đây là thời điểm mà Đức Giêsu bắt đầu dụ ngôn của mình. Chú rể phải đi rước dâu. Mười thiếu nữ trẻ, rất có thể là em và bà con của chú rể, đang đợi chàng trở về. Năm người thì lanh lợi và năm người thì đần độn.

Vai trò của các thiếu nữ trong nghi thức này là để đón chú rể và toàn thể những người dự tiệc cưới khi họ trở về và tham dự trong một sự cử hành mọi người chờ đợi là sự thành tựu hôn nhân và việc trưng bày tấm trải giường có vết máu để chứng tỏ rằng cô dâu còn trinh tiết như được đòi hỏi trong sách Đệ Nhị Luật 22:13-21.

Các thiếu nữ lanh lợi đã chuẩn bị vai trò của mình, nhưng các cô đần độn không hoạch định đủ và thấy mình bị loại ra khỏi bữa tiệc này. Các cô ấy không biết dùng sự chậm trễ của chú rể để có lợi cho mình.

Như với tất cả các dụ ngôn khác, dụ ngôn này cũng có hai nghĩa: nó là về tiệc cưới nhưng còn về điều khác nữa, có thể nói đó là cách Thiên Chúa quan hệ với con người.

LỆ THUỘC VÀO NGƯỜI BẢO TRỢ

Hình ảnh của Thiên Chúa đằng sau các dụ ngôn phúc âm thì được dựa trên thể chế Địa Trung Hải được gọi là bảo trợ (patronage). Mỗi người chúng ta đều có một người cha trần thế, nhưng người Trung Đông còn nhận biết Thiên Chúa như một người cha trong ý nghĩa của một người bảo trợ, một “cha đỡ đầu.” Một người bảo trợ hay đỡ đầu đối xử với những người họ chọn “như thể” họ là các phần tử trong gia đình. Người Trung Đông cho mình rất may mắn khi được ai đó là người bảo trợ của họ. Họ cố gắng hết sức để khỏi mất vị thế đặc ân ấy. Do đó, họ phải rất lanh lợi, luôn luôn bén nhạy với ý thích, thị hiếu, và các khao khát của người bảo trợ. Các người đần độn bị nguy hiểm là mất vị thế đặc ân, cũng như các thiếu nữ đần đồn trong dụ ngôn này. Điểm luân lý: hãy cố gắng lanh lợi trong sự tương giao với Thiên Chúa.

Sau khi Đức Giêsu chết và sống lại, Kitô Hữu chờ đợi sự tái giáng lâm của Người, họ đã thêm câu 13 vào dụ ngôn này: “Vì thế hãy tỉnh thức, vì anh em không biết ngày nào, giờ nào.” Nó không phù hợp với dụ ngôn này. Tất cả mười thiếu nữ đều thiếp ngủ (25:5)! Nhưng đó là lời khuyên tốt nếu ai nghĩ về sự tái giáng lâm của Chúa Giêsu hay lúc tận thế. Dụ ngôn này cung cấp cả hai mô hình tích cực và tiêu cực. Bạn sẽ theo mô hình nào?