John J. Pilch (Thế Giới Văn Hóa Thời Đức Giêsu - Pt Tv. Nhật lược dịch)

CHÚA NHẬT XXVIII THƯỜNG NIÊN

Mátthêu 22:1-14

M ột số kiến thức nền tảng về bữa ăn thời xưa làm sáng tỏ dụ ngôn hôm nay. Các bữa ăn là hình ảnh thu nhỏ của các tương giao hàng ngày trong xã hội. Ngồi chung với ai ở bàn ăn cho thấy người này có thể liên đới với ai trong xã hội rộng lớn hơn.

SỰ XỈ NHỤC CỦA NHÓM ĐẦU TIÊN

Trong câu chuyện hôm nay, một ông vua sắp xếp tiệc cưới cho con trai của ông. Trong bất cứ xã hội nào, thông thường người dân không được mời. Hầu như giới vương giả chỉ giao tiếp với hàng vương giả hoặc tối thiểu là VIP. Trong các khách được mời của ông vua này có một chủ đất và một thương gia (c. 5), chắc chắn là phần tử của giới thượng lưu.

Hãy lưu ý hai lần mời: “Ông vua sai các đầy tớ đến gọi những người đã được mời. … Một lần nữa ông lại sai các đầy tớ khác, nói rằng… ‘Hãy đến!’” (cc. 3-5). Đây là một thói quen thông thường thời xưa. Sau lần mời thứ nhất, khách kiểm điểm xem ai được mời và không được mời, loại chuẩn bị nào đang được thi hành hay không được thi hành, và ai dự định đến cũng như ai dự định lánh xa. Điểm sau cùng này thì đặc biệt quan trọng. Nếu người then chốt trong xã hội quyết định tránh xa, thì những người khác cũng sẽ như vậy.

Sự từ chối của những khách được mời tham dự tiệc cưới làm ông vua xấu hổ. Vì một số lý do nào đó, các khách không tán thành việc xếp đặt của ông vua. Họ đưa ra những bào chữa hời hợt và xấc xược, ám chỉ rằng việc trông coi nông trại hay buôn bán thì quan trọng hơn đám cưới của con vua. Đây là phương cách truyền thống và gián tiếp để giữ sĩ diện khi từ chối một lời mời.

Các khách được mời khác thì thách thức vinh dự của ông vua một cách trực tiếp hơn. Họ bắt các đầy tớ đem giấy mời của ông rồi đánh đập, và giết chết. Hiển nhiên hành động này cần phải bồi thường, và ông vua buộc phải theo (xem c. 7).

Trước hết, ông sai binh lính đến tiêu diệt các tên sát nhân và đốt thành của chúng. Việc này làm ngang bằng tỉ số và củng cố danh dự của ông vua theo quy luật của trò chơi vinh nhục. Nhưng sau đó ông vua làm một điều mà nó phá vỡ các quy luật. Ông mời những người không có địa vị đến dự tiệc cưới. Khi đi đến cung điện, những người này sẽ bước vào một khu vực của thành phố mà ít khi họ được thấy, nếu có.

NHỮNG LỜI MỜI BẤT NGỜ

Chữ trong câu 9 được dịch là “các đường chính, hay các đường phố lớn” thực sự diễn tả các quảng trường mà các đường dẫn đến. Những nơi rộng rãi như thế thì phổ thông trong các thành phố Địa Trung Hải. Đây là những chỗ thông thường mà giới thượng lưu có thể gặp gỡ và giao tiếp với giới bình dân. Đó là một chỗ để nhìn và để được người khác nhìn thấy.

Danh sách khách được mời của ông vua bây giờ thì rất bất thường. Thời xưa, các bữa ăn là một vấn đề riêng biệt. Sự giao hảo không phân biệt ở bàn ăn thời Kitô Giáo tiên khởi thì tạo ra những khó khăn, như T. Phaolô nhận xét trong các thư gởi tín hữu Côrintô (td., 1 Cor 11:17-34). Những người sống trong một văn hoá đề cao địa vị như thế này thì sẽ cảm thấy rất khó chịu với tiệc cưới của ông vua này.

Nhưng còn hơn nữa, ông vua có một bước táo bạo và liều lĩnh. Đưa giới bình dân vào ngồi cùng bàn với ông sẽ khiến giới thượng lưu cắt đứt mọi tương giao với ông. Tệ hơn nữa, bất cứ giới thượng lưu nào quyết định tham dự tiệc cưới của vua thì cũng sẽ phải đối diện với những hậu quả giống như ông vua. Vì mọi sinh hoạt đời sống và sự sinh tồn trong thế giới Địa Trung Hải thì tùy thuộc vào sự giao tiếp trong xã hội của một người, do đó một người thượng lưu ngồi ăn với người dân thường thì giống như tự sát.

Tuy vậy, ngay cả trong nhóm thứ hai các khách được mời cũng có người từ chối không mặc y phục được nhà vua cung cấp cho dịp này. Chúng ta không biết tại sao, nhưng người khách này quyết định xỉ nhục và làm bẽ mặt ông vua. Nhà vua không có cách nào khác hơn là xỉ nhục người khách này và tống cổ ra khỏi bàn tiệc.

Dụ ngôn của Đức Giêsu thì trực tiếp chống với các kẻ thù giới thượng lưu từ Giêrusalem, là các thượng tế và các kỳ mục. Người cho thấy sự tương phản giữa việc tuân thủ địa vị riêng biệt của họ với tâm hồn rộng mở đón nhận mọi người như được diễn tả bởi ông vua: “Mời bất cứ ai tìm thấy” trong quảng trường thành phố. Hãy nhớ, các dụ ngôn nói về cách Thiên Chúa quan hệ với khách hàng của Người (“nước Thiên Chúa thì giống như…”). Hàm ý là dân Chúa phải quan hệ với nhau giống như thế. Chúng ta có như vậy không?