John J. Pilch (Thế Giới Văn Hóa Thời Đức Giêsu - Pt Tv. Nhật lược dịch)

CHÚA NHẬT XXVI THƯỜNG NIÊN

Mátthêu 21:28-32

Một nhà truyền giáo Kitô thường chia sẻ dụ ngôn về hai người con trai (chỉ có các câu 28-30) với dân làng vùng Trung Đông và hỏi: “Đứa con nào tốt hơn?” Phần đông trả lời rằng người con tốt hơn là người thưa vâng với cha của mình dù rằng sau đó nó không đi làm vườn nho. Câu trả lời của người con này đem lại vinh dự và sự tôn trọng. Đó là câu mà người cha muốn nghe. Việc anh ta không bao giờ đi làm trong vườn nho thì ngoài điểm chính, mà ở Trung Đông thường là sự vinh dự.

Hãy nhớ rằng đời sống ở Trung Đông thì rất công khai. Vinh dự, giá trị cốt yếu của văn hóa này, đòi hỏi phải có sự công khai như thế. Cuộc đối thoại giữa người cha và các con trong dụ ngôn này thì không xảy ra cách riêng tư, chỉ giữa hai người, nhưng đúng hơn nơi công cộng, trong cái nhìn và lỗ tai của nhiều dân làng. Cũng như con cháu của họ ngày nay, dân làng Trung Đông trong dụ ngôn này thích người con tôn trọng nhưng không vâng lời hơn là người con không tôn trọng nhưng vâng lời.

LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ

Mọi văn hóa phân biệt giữa lý tưởng và thực tế, nhưng khoảng cách giữa hai điều này thì lớn hơn trong các văn hóa khác so với Trung Đông thời xưa, một cách tổng quát. Người Tây Phương thường tin rằng lý tưởng là quy tắc tiêu chuẩn để phán đoán thực tại. Nếu thực tại không đạt đến mức lý tưởng, nó thiếu sót.

Một số văn hóa Trung Đông thích xóa nhòa lằn ranh giữa lý tưởng và thực tế. Cũng như người Trung Đông ngày nay trả lời cho dụ ngôn của Đức Giêsu, người ngày xưa cũng tin – trái với thực tế – rằng đưa ra một câu trả lời vinh dự là đủ. Trong tâm trí của họ, tuân thủ lý tưởng là lời nói đầy tôn trọng thì đủ để chu toàn giới răn “hãy vinh danh cha [và mẹ] của mình” (Tl 5:16).

Vinh dự là một giá trị được tuyên bố công khai mà nó được người khác xác nhận một cách công khai. Người cha công khai ra lệnh cho hai con trai. Vinh dự mà ông công khai tự nhận là các con ông sẽ trả lời với sự tôn trọng. Công chúng chờ đợi câu trả lời. Một người con trả lời đem lại sự vinh dự, và trong sự phán đoán của đám đông, lời tuyên bố của ông thì có giá trị và được xác nhận. Người con khác trả lời đem lại sự xấu hổ, anh ta công khai làm nhục cha của mình, và sự phán đoán ngay lập tức của đám đông sẽ từ chối lời tự nhận giá trị của người cha trong trường hợp này. Điều không chắc xảy ra là đám đông hay người cha sẽ kiểm điểm thái độ sau đó của từng người con.

SỰ THÁCH ĐỐ CỦA ĐỨC GIÊSU

Đức Giêsu không hỏi người con nào cư xử đem lại vinh dự. Người hỏi: “Người con nào đã thi hành ý muốn của cha mình?” (c. 31). Người Trung Đông thời nay chắc chắn sẽ vang vọng sự phán đoán của thính giả của Đức Giêsu: “Người con thứ nhất,” đó là, người con mà sau cùng đã đi và làm việc trong vườn nho như được người cha ra lệnh. Họ nhận biết tầm quan trọng của sự vâng lời, nhưng vinh dự bên ngoài thì quan trọng hơn.

SỰ GIẢI THÍCH

Đức Giêsu kể dụ ngôn này cho các thượng tế và kỳ mục (c. 23) khi họ tiến đến với Người trong lúc giảng dạy ở Đền Thờ và họ đặt câu hỏi về vấn đề tín nhiệm của Người: “Bởi thẩm quyền nào mà ông làm những việc này, và ai cho phép ông?” “Chúng tôi, giới thẩm quyền hợp pháp của Đền Thờ, không ủy nhiệm hay cấp giấy phép cho ông.” Họ thách đố vinh dự của Đức Giêsu.

Dụ ngôn hai người con trai này là một chiến thuật ưu thế của Đức Giêsu để bảo vệ vinh dự và đưa ra một thách đố ngược lại cho đối phương. Điểm chính của dụ ngôn này thì thật hiển nhiên cho người nghe. Với sự giải thích của Người, Đức Giêsu sát muối vào vết thương được mở ra bởi dụ ngôn này. Người thu thuế và gái điếm thì giống như người con thứ nhất. Lúc đầu họ từ chối Thiên Chúa, nhưng nghe lời giảng dạy của Gioan Tẩy Giả họ đã hoán cải và thi hành những gì làm hài lòng Thiên Chúa. Các thượng tế và kỳ mục thì như người con thứ hai. Họ cũng nghe lời giảng dạy của Gioan Tẩy Giả và nhìn thấy phản ứng của giới thu thuế và gái điếm. Họ giả vờ chấp nhận nhưng lại từ chối không chấp nhận Gioan là một sứ giả từ Thiên Chúa. Họ đưa ra một câu trả lời có vinh dự, nhưng điều đó không đủ. “Không phải bất cứ ai nói với tôi, ‘Chúa ơi, Chúa ơi,’ thì sẽ vào vương quốc của Thiên Chúa, nhưng chỉ những ai thi hành ý định của Cha tôi ở trên trời” (Mt. 7:21). Có phải đây là điều người Hoa Kỳ muốn nói khi họ nhận diện một số giáo sĩ, tu sĩ là đạo đức giả?