Pt Giuse Trần Văn Nhật

QUÂN BÌNH LẠI ĐỜI SỐNG

Mátthêu 4:1-11

Một nghiên cứu được bình duyệt (peer-reviewed) đăng trên Journal of the European Economic Association (Tạp Chí Hiệp Hội Kinh Tế Âu Châu) cho thấy các tiểu bang tại Hoa Kỳ có mức suy giảm mạnh nhất về việc tham dự nhà thờ trong khoảng 1985–2000 sau đó đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể về “những cái chết vì tuyệt vọng” — gồm tự tử, uống thuốc quá liều, và bệnh gan vì rượu. Đáng chú ý, sự gia tăng này bắt đầu ngay cả trước khi có khủng hoảng dịch bệnh “opioid” (thuốc giảm đau), cho thấy sự suy giảm việc tham gia sinh hoạt tôn giáo có thể đã đi trước và góp phần vào tình trạng tuyệt vọng ngày càng gia tăng.

Niềm tin vào Thiên Chúa không sụp đổ, và các sinh hoạt xã hội khác cũng không giảm sút tương tự. Điều thay đổi chính là sự tham gia tích cực và thực hành đời sống thiêng liêng cách cụ thể — tức là cảm nghiệm sống động về căn tính, sự tham dự, định hướng luân lý và ý nghĩa đời sống.

Tác giả giải thích hiện tượng này qua Mô Hình Sức Khỏe ACES, gồm bốn chiều kích liên kết với nhau: Cấu trúc cơ thể (Anatomy), Hóa sinh (Chemistry), Năng lượng (Energy - sự điều hòa hệ thần kinh và cân bằng căng thẳng), và Linh hồn (Soul - ý nghĩa, mục đích và định hướng luân lý). Vì các chiều kích này ảnh hưởng lẫn nhau, nên khi ý nghĩa và mục đích sụp đổ, hành vi và sức khỏe cũng bị xáo trộn, dẫn đến những hậu quả tự hủy hoại, ngay cả khi các yếu tố thể lý và hóa sinh được điều trị.

Nghiên cứu này nhắc nhở chúng ta rằng việc thực hành đời sống tôn giáo không chỉ là điều tùy ý hay theo sở thích; nó góp phần vào sự lành mạnh toàn diện của con người. Chúng ta thấy rõ chân lý này cách đặc biệt trong mùa Chay.

Vào Thứ Tư Lễ Tro, chúng ta lãnh nhận dấu thánh giá trên trán. Thánh giá, với thanh dọc và thanh ngang, nhắc chúng ta về hai chiều kích thiết yếu của đời sống: chiều hướng lên Thiên Chúa và chiều hướng ra tha nhân trong yêu thương. Hai chiều kích này phải được giữ quân bình. Nếu chỉ chú trọng chiều dọc mà quên chiều ngang, chúng ta có thể trở thành những kẻ cuồng tín, sẵn sàng biện minh cho sự tàn ác nhân danh Thiên Chúa. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng chiều ngang mà thiếu chiều dọc, chúng ta có thể trở nên kiêu ngạo, tự định nghĩa điều “tốt” theo chủ quan và biện minh cho những hành động sai trái với danh nghĩa “chăm sóc.”

Các điều răn của Thiên Chúa và giáo huấn của Chúa Giêsu vạch ra cho chúng ta sự quân bình. Bài Tin Mừng hôm nay trình bày một mẫu mực sống quân bình qua các cơn cám dỗ của Đức Kitô trong hoang địa.

Sau bốn mươi ngày đêm chay tịnh, Chúa Giêsu đói. Là con người thật, nhu cầu thể lý của Người là điều có thật. Đói khát không phải là tội. Tuy nhiên, khi nhu cầu vật chất thống trị chúng ta, nó có thể làm sái lạc sự phán đoán.

Tên cám dỗ nói: “Nếu ông là Con Thiên Chúa, hãy truyền cho những hòn đá này hóa bánh đi.” Chúa Giêsu bị cám dỗ sử dụng quyền năng của mình độc lập với ý muốn của Chúa Cha – hành động theo ý riêng thay vì vâng phục hoạch định của Thiên Chúa được thiết lập ngay từ lúc tạo dựng vũ trụ.

Nhưng Chúa Giêsu vẫn trung thành. Người tôn trọng thánh ý của Chúa Cha và hiểu rằng sự đói khát sâu xa nhất của con người thì không chỉ về thể xác nhưng còn về tinh thần. Thực phẩm và những tiện nghi vật chất chỉ thỏa mãn tạm thời. Chỉ có Lời Chúa mới có thể thực sự thỏa mãn tâm hồn con người. Do đó, Người trả lời với câu Kinh Thánh: “Người ta sống không chỉ bởi cơm bánh, nhưng còn bởi mọi lời từ miệng Thiên Chúa phát ra.”

Bài học cho chúng ta là để quân bình một đời sống, chúng ta phải nhận biết các nhu cầu vật chất chính đáng, nhưng đừng để chúng làm chủ chúng ta. Cũng như Đức Kitô, chúng ta được mời gọi hãy tín thác vào thánh ý Thiên Chúa, đặt việc nuôi dưỡng tinh thần lên trên sự thỏa mãn ngay tức thì.

Sau đó quỷ đưa Chúa Giêsu lên nóc Đền Thờ và xúi Người gieo mình xuống, vì nó cho rằng các thiên thần sẽ nâng đỡ Người. Ở đây, Chúa Giêsu bị cám dỗ thử thách tình yêu của Chúa Cha.

Đôi khi đức tin bị nhầm lẫn với tình yêu có điều kiện. Có người nói: “Tôi yêu Chúa vì Người ban cho tôi mọi điều tôi xin.” Nhưng nếu lời cầu nguyện không được đáp lại thì sao? Tệ hơn nữa, có người đòi những dấu lạ khác thường như một minh chứng cho sự hiện hữu của Thiên Chúa.

Đức tin chân chính thì không bảo đảm một cuộc sống không có những khó khăn. Nhiều Kitô hữu đã chịu đau khổ và ngay cả hy sinh mạng sống vì đức tin bởi vì họ yêu mến Thiên Chúa thật sâu đậm đến độ họ mong được ở với Người mãi mãi. Sự trung tín của họ không dựa trên sự thoải mái hay những phần thưởng rõ ràng, nhưng trên một tình yêu mà nó tồn tại dù đau khổ và ngay cả phải chết.

Tình yêu chân chính thì không có điều kiện hay tùy thuộc vào chứng cớ liên tục. Nó dựa trên sự tín thác. Cũng như những người yêu nhau đích thực thì không đòi hỏi các dấu chỉ của nhau nhưng hoàn toàn tín thác vào nhau, thì tín hữu cũng phó thác đời mình cho Chúa. Theo cách này, tình yêu làm sâu đậm và hoàn thiện đức tin. Như Thánh Phaolô nhắc nhở chúng ta, đức tin, sự hy vọng, và tình yêu thì tồn tại – và lớn hơn cả là tình yêu.

Chính tình yêu này khuất phục sự sợ hãi, vượt trên những đau khổ, và chiến thắng ngay cả sự chết.

Trong cám dỗ thứ ba quỷ cho Chúa Giêsu thấy mọi vương quốc trần gian và hứa ban tất cả nếu Người sấp mình thờ lạy nó. Quyền lực và sự thành công tự chúng không xấu. Người lãnh đạo tốt sử dụng quyền bính để xây dựng công lý và hòa hợp xã hội. Nhưng quyền lực cũng có thể đưa đến sự đồi bại; nó có thể được sự dụng để tiêu diệt đối thủ, củng cố địa vị cá nhân và nuôi dưỡng tham vọng ích kỷ.

Chúa Giêsu bị cám dỗ cứu thế giới một cách dễ dàng — không cần thập giá, không cần đau khổ, không cần hy sinh. Điều này gợi lại bài đọc thứ nhất, khi con rắn xảo quyệt cám dỗ người phụ nữ ăn trái cấm, không vâng lời Thiên Chúa, để trở nên thần linh. Trong cả hai trường hợp, cám dỗ chính là đi ngược lại thánh ý Thiên Chúa.

Giá trị của chúng ta không hệ tại thành công, giàu sang hay địa vị, nhưng ở phẩm giá mà Thiên Chúa đã ban cho mỗi người mà chúng ta cố gắng duy trì qua một đời sống quân bình.

Ông Ađam và bà Evà bị cám dỗ trong vườn địa đàng, giữa cảnh sung túc, nhưng đã sa ngã. Chúa Giêsu bị cám dỗ trong hoang địa, thiếu thốn mọi sự, nhưng đã chiến thắng.

Hai môi trường này phản chiếu xã hội chúng ta hôm nay. Những tiến bộ của khoa học và kỹ thuật mang lại nhiều tiện nghi vật chất, nhưng đời sống tinh thần lại suy yếu. Khi mất quân bình, sự tuyệt vọng gia tăng.

Vì thế, Hội Thánh mời gọi chúng ta bước vào mùa Chay — cùng vào hoang địa với Chúa Giêsu. Chúng ta tự nguyện rời xa những tiện nghi và chấp nhận sống kỷ luật qua việc cầu nguyện, ăn chay và bố thí.

Cầu nguyện nâng chúng ta lên với Thiên Chúa.
Bố thí hướng chúng ta ra với tha nhân.
Ăn chay giúp chúng ta thanh luyện bản thân.

Trong ba việc này, ăn chay thường khó nhất vì đối tượng là chính chúng ta. Nó đòi hỏi chúng ta phải từ bỏ những gì mình ham muốn, phải kềm chế những bốc đồng của mình để trở nên con người mới. Như lời Đức Giáo Hoàng Phanxicô diễn tả thật hay, chúng ta hãy kềm hãm những lời gây tổn thương và hãy nói những lời tử tế; hãy kềm hãm sự tức giận và gia tăng sự kiên nhẫn; hãy tránh lối sống bi quan và được tràn đầy hy vọng; hãy kềm hãm những than phiền và trân quý sự thanh bạch; hãy tránh sự ích kỷ và sống cảm thông với người khác.

Đạt được sự quân bình trong đời sống như những môn đệ của Chúa Kitô thì không dễ dàng. Nhưng mỗi khi nhìn lên tượng chịu nạn, chúng ta biết mình không cô đơn. Nhân loại không bị đọa đầy phải khuất phục sự dữ, bởi vì Chúa Giêsu — Ađam mới — đã chiến thắng những cám dỗ của quỷ và sau cùng đã chiến thắng sự chết.

Theo Đức Kitô là khôi phục lại sự quân bình trong đời sống. Mùa Chay không chỉ là một mùa trong phụng vụ, nhưng là khởi đầu một hành trình học hỏi liên tục để sống đúng đắn trong mối tương quan với Thiên Chúa, với tha nhân và với chính mình.