John J. Pilch (Thế Giới Văn Hóa Thời Đức Giêsu - Pt Tv. Nhật lược dịch)

CHÚA NHẬT XVIII THƯỜNG NIÊN

Mátthêu 14:13-21

Mátthêu cố ý tương phản hai “bữa tiệc”: một được tổ chức bởi Hêrôđê mà hậu quả là cái chết của Gioan Tẩy Giả (Mt 14:1-12) và việc nuôi ăn một đám đông bởi Đức Giêsu gần bờ biển Galilê (14:13-21).

Tiệc của Hêrôđê xảy ra trong một môi trường có mưu kế và kiêu căng và chấm dứt với việc giết người. Trước khi nuôi ăn đám đông đi theo mình, Đức Giêsu động lòng thương trước nhu cầu của dân chúng và đã chữa lành bệnh tật của họ. Tiệc của Hêrôđê được tổ chức trong triều đình. Bữa ăn của Đức Giêsu với đám đông xảy ra trong một nơi “vắng vẻ” gần biển hồ Galilê, nhưng đủ gần với làng mạc để đám đông mua thức ăn. Câu này, “nơi vắng vẻ”, nhắc nhở độc giả về hoang địa là nơi Thiên Chúa nuôi dân Ít-ra-en với manna. Mátthêu dùng cơ hội này để nối kết Đức Giêsu với Môsê.

Các tín hữu Hoa Kỳ đương thời, duy lý, thích khoa học thì hồ nghi về bánh hóa nhiều. Một số nhà chú giải gợi ý rằng “phép lạ” này là sự thành công của Đức Giêsu khi làm cho đám đông dân chúng chia sẻ thực phẩm dự trữ của họ. Việc chia sẻ như thế thực sự bất thường cho một đám đông người Hoa Kỳ theo chủ nghĩa cá nhân nhưng rất phổ thông trong thế giới Địa Trung Hải có khuynh hướng đoàn nhóm.

Không cách chi chúng ta có thể tái tạo lại biến cố lịch sử này, nhưng có đủ chứng cớ để xác định rằng thực sự nó đã xảy ra. Những hiểu biết sâu sắc về văn hóa giúp cho kịch bản của Mátthêu được trọn vẹn hơn.

KHUNG CẢNH

Đức Giêsu ra lệnh đám đông ngồi xuống cỏ (c. 19), nhưng Mátthêu không nhắc đến số lượng như Máccô và Luca. Vì đó là một nơi công cộng, về văn hóa đàn ông và đàn bà ngồi cùng nhau thì không thích hợp. Họ phải tách rời: đàn ông và con trai ở một nơi, và đàn bà, con gái, và con trai dưới tuổi dậy thì ở một nơi riêng. (Một tấm hình trong số tháng Mười 1987 của tờ National Geographic cho thấy một gia đình người Saudi ngồi tách biệt theo phái tính khi họ thư giãn gần Biển Đỏ).

THỰC PHẨM

Mátthêu nhắc đến năm cái bánh và hai con cá. Gioan (6:9) nói rõ bánh lúa mạch, và điều này cũng hợp lý cho hoàn cảnh của Mátthêu. Lúa mạch được trồng trên đất không tốt lắm và không đắt tiền (coi Kh 6:6). Bánh lúa mạch là thức ăn thông thường của giới nông dân. Dù vậy, nông dân thường pha trộn lúa mạch với các ngũ cốc khác như hạt kê, lúa mì, hay đậu khi làm bánh (Êgiêkien 4:9).

Vì đám đông tụ tập gần biển hồ Galilê, sự hiện diện của cá thì không ngạc nhiên. Trong thời kỳ Kinh Thánh khi dân Ít-ra-en bị giới hạn đến vùng Địa Trung Hải, cá phải mua (Nêh 13:16). Trong thời kỳ người Hy Lạp cai trị (sau 300 T.T.L), việc đánh cá ở biển hồ Galilê trở thành một sinh hoạt mà chính phủ quy định, bao gồm việc bắt cá, chuẩn bị, và phân phối. Cá trở nên thức ăn phổ thông nhất trong thế kỷ thứ nhất.

Giêrusalem có một “cửa cá” (Nêh 3:3). Bétsaiđa ở phía bắc của bờ biển Galilê có nghĩa “làng đánh cá” (Mc 6:45). Tiếng Hy Lạp của làng Mác-đa-la ở bờ hồ phía tây của biển Galilê là Taricheae, nó có nghĩa “cá chế biến.”

Ngoài các câu chuyện về Đức Giêsu nuôi đám đông với cá, Tân Ước tường thuật người con trai xin cha của nó một con cá (Mt 7:10). Và sau khi phục sinh, Đức Giêsu ăn cá luộc (Lc 24:42) và cá chế biến (Ga 21:13) với các môn đệ.

Trong Gioan 6:9, chữ Hy Lạp diễn tả cá đã nấu, đó là, đã chế biến để chuyển giao và bán ở thị trường. Cá được chế biến như xông khói, ngâm muối, hay phơi khô, và đôi khi người ta trộn rượu với cá muối. Chữ cá tiếng Hy Lạp được dùng trong Mátthêu gợi ý rằng cá này có thể là cá tươi nhưng nó không loại trừ cá chế biến.

KẾT QUẢ

Tất cả ăn no, và còn dư nữa. Nhận xét sau cùng của Mátthêu (chỉ có trong tường thuật của ông) giúp chúng ta nhận ra rằng đám đông này lớn hơn năm ngàn bởi vì con số này không bao gồm đàn bà và trẻ con, họ cũng được ăn.

Mầu sắc Thánh Thể của câu chuyện này thì rõ ràng trong việc Đức Giêsu chúc tụng, bẻ ra, và trao bánh. Sự hiểu biết sâu sắc về văn hóa Địa Trung Hải góp phần cho câu chuyện này như thế nào? Văn hóa Hoa Kỳ đã ảnh hưởng đến việc cử hành Thánh Thể ngày nay như thế nào?